Artisjok Multi — wanneer een maaltijd wat zwaarder valt

Wanneer je merkt dat maaltijden wat zwaarder vallen

Misschien begon het rond je veertigste. De grote zondagse maaltijd waar je vroeger vrolijk van opveerde, stuurt je nu naar de bank. Het glas wijn op dinsdag voelt duurder dan vroeger. Vet eten maakt je wat traag. Je huid is minder helder na een weekend met afhaalmaaltijden. Je bent niet ziek – je merkt alleen dat het lichaam een stillere boekhouding bijhoudt.

De meeste culturen met een lange eetgeschiedenis hebben een stille oplossing. Italianen eindigen een zware maaltijd met een klein bitter glaasje – Cynar, van artisjokbladeren; Fernet, van zevenentwintig kruiden; een espresso. De Fransen hebben digestifs. Indiërs kauwen venkelzaad. Chinezen drinken bittere thee. Het bittere principe, in plantvorm, is het na-etenritueel van elke culinaire beschaving die leerde koken met vet – omdat de bittere smaak, om redenen die onze overgrootmoeders begrepen en onze supermarkten vergaten, het lichaam helpt bij de vertering.

Dit kleine flesje is een stille manier om dat bittere principe terug te brengen in een moderne keuken. Dertien planten en voedingsstoffen. Eén capsule. Een kleine dagelijkse knipoog naar hoe gewone huishoudens vroeger naast hun eten leefden.

Het flesje in je hand

Een schone crèmekleurige pot, met de groene band van ons label eromheen als een haag. Zestig vegan capsules binnenin. De dosering is mild – één capsule, één tot drie keer per dag, met water, met of zonder eten. Niets dramatisch. De meeste mensen nemen er één bij de zwaarste maaltijd van de dag en vergeten het de rest van de week.

Zo werken planten in deze categorie meestal. Niet met vuurwerk. Met geduld, en met de bittere smaak die je tong herkent vanaf de eerste capsule.

Het verhaal van de artisjok

De artisjok – Cynara scolymus – is een gedomesticeerde distel. Wild in het westelijke Middellandse Zeegebied, al minstens 2500 jaar gecultiveerd. De artisjok die we vandaag eten is langzaam geselecteerd uit de kardoen – een prachtige zilveren distel die nog steeds wild groeit op Siciliaanse heuvels en Spaanse ravijnen. De Grieken kenden hem. De Romeinen hielden ervan. Plinius de Oudere wijdde drie paragrafen van zijn Naturalis Historia aan de bereiding, en beval hem aan in azijn met komijn. Catharina de' Medici bracht artisjokken van Florence naar het Franse hof in 1533, en de grote moestuinen van de Loire kweken ze sindsdien elk seizoen.

Wat we op tafel eten is de ongeopende bloemknop – het strakke groene hoofd met schubben, geplukt voordat hij openbarst in een dieppaarse bloem als gebrandschilderd glas. Trek de bladeren eraf, schep het hooi eruit, en het hart in het midden is zacht, zoet en licht nootachtig. Maar het bittere principe dat de artisjok zijn plek in de kruidentraditie gaf, zit niet in het hart. Het zit in de bladeren – de vlezige buitenste schubben, en vooral de lange geribde bladeren van de plant zelf, die Italiaanse contadini droogden, maalden en in een hoekje van de voorraadkast bewaarden naast het zout.

De stof die artisjokblad zijn karakter geeft heet cynarine – een polyfenol met een scherpe groen-bittere smaak. Cynarine en verwante stoffen zitten geconcentreerd in het blad, niet in de knop. Wij gebruiken 4800mg verse artisjok equivalent per capsule, uit een bladextract – zodat het bittere principe wordt geleverd waar de plant het bewaart, niet het deel dat de supermarkt verkoopt.

Zwarte gefermenteerde knoflook – de langzame zwarte bol uit Zuid-Spanje

Gewone knoflook, gefermenteerd in de eigen schil op lage temperatuur gedurende enkele weken, ondergaat een Maillard-reactie – hetzelfde bruiningsproces dat toast bruin maakt – en wordt zwart, kleverig, zacht en zoet. Dit is gefermenteerde knoflook, en het proces zet de scherpe zwavelverbindingen van verse knoflook om in een andere familie – voornamelijk S-allyl cysteïne – die de darm beter verdraagt. Gefermenteerde knoflook is al minstens een eeuw een huistraditie in Korea, Japan en Zuid-Spanje, en de laatste dertig jaar een serieus laboratoriumonderwerp. Wij gebruiken 500mg per capsule.

Biet – de dieprode wortel uit de moestuin

Biet is hier om twee redenen. Ten eerste vanwege het nitraatgehalte, dat het lichaam omzet in stikstofmonoxide, het molecuul dat bloedvaten helpt ontspannen. Ten tweede vanwege de kleur. Biet is een van de weinige voedingsmiddelen in de Europese tuin die de betalaine pigmentfamilie draagt – een klasse plantenstoffen die volledig losstaat van de anthocyanen en carotenen, met een eigen stille traditie. Wij gebruiken 420mg bietextract per capsule.

Kliswortel – de bittere penwortel uit de berm

Klis – Arctium lappa – is de lange penwortel die je soms in Aziatische winkels ziet als gobo. In Japan wordt hij geroosterd, gestoofd en verweven in het dagelijkse groenterepertoire. In de Nederlandse volksgeneeskunde was het een voorjaarstonicum – de lange wortel gerooid, geschild en gestoofd aan het einde van de winter om het bloed te zuiveren, in de taal van kruidendokters. De smaak is aards, bitter, licht harsachtig. Wij gebruiken 160mg per capsule.

Kurkuma – de gouden wortelstok

Kurkuma – Curcuma longa – is te bekend om een introductie nodig te hebben. Het is al minstens vierduizend jaar de kleur van elke keuken op het Indiase subcontinent, en al bijna net zo lang het middelpunt van de Ayurvedische kruidenpraktijk. De actieve fractie, curcumine, is een diepgeel polyfenol met een lange volkstraditie. Wij gebruiken 500mg kurkuma-extract per capsule, naast de artisjok en klis als onderdeel van de bittere en gepigmenteerde ruggengraat van de formule.

Zoethoutwortel – de zoete bitter

Zoethout – Glycyrrhiza glabra – wordt al sinds minstens 2500 v.Chr. gekauwd in het oostelijke Middellandse Zeegebied. De wortel smaakt intens zoet, bijna té zoet, en toch rekent de kruidentraditie het tot de milde bitters. In de formule gebruiken we het gedeglycyrrhizineerde extract – de variant waaruit glycyrrhizine is verwijderd – in een dosering van 200mg per capsule, een respectvolle hoeveelheid die bedoeld is om te ondersteunen, niet te overheersen.

Cayennepeper, venkelzaad, gember – het warme trio

Drie culinaire planten, één alinea, omdat ze bij elkaar horen. Cayenne (30mg) is de gedroogde rode chili die voor het eerst werd verbouwd door de Azteken en nu van Mexico tot Hongarije groeit. De scherpte komt van capsaïcine. Venkelzaad (30mg) – Foeniculum vulgare – is het zaad na de maaltijd in elk Indiaas restaurant, en stond al in Romeinse kookboeken. Gemberwortel (5mg) – Zingiber officinale – is al tweeduizend jaar een keukenbasisingrediënt van Kanton tot Cornwall. Drie kleine bijdragen aan een formule die stilletjes een echte kruidenrek uit de keuken weerspiegelt.

Choline en biotine – de twee voedingsstoffen waar het etiket helder over kan spreken

Het grootste deel van dit artikel ging over planten en geschiedenis. Twee van de ingrediënten kunnen worden besproken met de precisie van voedingswetenschap, omdat ze zijn erkend onder de geautoriseerde bewoordingen van de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid.

Choline (85,8mg) – draagt bij aan een normaal lipidenmetabolisme en aan het behoud van een normale leverfunctie. Het lichaam maakt zelf een beetje choline, maar de meesten van ons zijn afhankelijk van voedingsbronnen – eieren, lever, vis, soja. In een land waar ontbijt steeds vaker een boterham op weg naar de trein is, is een kleine dagelijkse bijdrage uit een capsule een stille vorm van verzekering.

Biotine (8,8μg, 18% ADH) – draagt bij aan een normaal macronutriëntenmetabolisme, aan het behoud van normale slijmvliezen, en aan normaal haar en een normale huid. Het behoort tot de bredere B-vitaminefamilie en werkt het beste in samenspel met de rest.

Deze twee zijn niet de hoofdmoot. Ze zijn de ruggengraat – een basis van etiket-nauwkeurige voeding achter het plantenverhaal.

Peterselie, silica, NAC, alfa-liponzuur, paardenbloem – de ondersteunende cast

De overige vijf ingrediënten verdienen elk een zin. Peterselieblad (100mg) – het keukenkruid dat stiekem een multivitamine is, een rijke bron van foliumzuur, vitamine K en chlorofyl. Silica (22mg, uit bamboe) – een sporenmineraal met een lange traditionele reputatie voor bindweefsel. N-acetyl L-cysteïne (20mg) – de geacetyleerde vorm van het aminozuur cysteïne, belangrijk voor de eigen interne herstelchemie van het lichaam; bekend bij iedereen die ooit een ziekenhuisfarmacopee heeft opengeslagen. Alfa-liponzuur (10mg) – een vetzuur dat het lichaam in kleine hoeveelheden zelf aanmaakt en ook uit voeding kan halen, werkzaam in aangrenzende kamers van hetzelfde brede metabolische verhaal. Paardenbloemwortel (10mg) – Taraxacum officinale, de bittere penwortel van het Nederlandse gazon, al sinds middeleeuwse kloostertuinen gebruikt als spijsverteringstonicum.

De formule als geheel

Leg deze dertien ingrediënten op tafel – artisjok, zwarte gefermenteerde knoflook, biet, klis, peterselie, kurkuma, zoethout, cayenne, venkel, silica, NAC, alfa-liponzuur, paardenbloem, gember, plus choline en biotine – en wat ze gemeen hebben is een stille thematische samenhang: het bittere principe, de aardse wortels, de warme keukenkruiden, en de twee essentiële voedingsstoffen die de structuur bij elkaar houden.

We hebben ze niet willekeurig gekozen. We kozen planten die al eeuwen samen voorkomen, in verschillende combinaties, in echte keukens en echte kruidentradities. Italiaanse digestieven leunen op artisjok en paardenbloem. Ayurvedische kitchari leunt op kurkuma, gember en venkel. Koreaanse banchan leunt op knoflook en klis. De formule is een soort samenvatting van de hoogtepunten uit de wereldwijde bittere en aromatische keuken – verpakt in een kleine vegan capsule.

De gedachte is niet meer is meer. Het is het lichaam weet wat het met voeding moet doen, als we het voeding geven.

Hoe gebruik je het

Eén capsule, één tot drie keer per dag, met water. De meeste mensen nemen er één bij de zwaarste maaltijd van de dag – meestal het avondeten – en vinden dat ruim voldoende. Het flesje bevat zestig capsules: bij één per dag gaat het twee maanden mee, bij drie per dag drie weken.

Neem het met eten als je maag gevoelig is – het bittere principe is bedoeld om de maaltijd te ontmoeten, niet alleen te arriveren. Stapel het niet bovenop een zware stapel multivitaminen waar de choline en biotine overlappen. En verwacht niet het soort effect dat je van koffie krijgt. Planten van dit soort werken op de achtergrond. De meeste mensen die een verschil merken, merken het tussen week drie en week acht – maaltijden die wat lichter vallen, ochtenden die minder zwaar aanvoelen na een rijke avond, het soort langzame bijstelling waar supplementen als dit eerlijk toe in staat zijn.

Als er na zestig dagen niets verandert, stop er dan mee. Een supplement dat niets voor je doet, is het geld niet waard, en we hebben liever je vertrouwen voor het volgende dan je trouw aan het verkeerde.

Eerlijke kanttekeningen

Dit is een voedingssupplement – het vult een gevarieerde voeding aan, vervangt deze niet. Als je zwanger bent, borstvoeding geeft, medicijnen gebruikt (vooral tegen hoge bloeddruk, diabetes of bloedverdunners – zoethout en kurkuma kunnen in het bijzonder interageren), of een medische aandoening hebt, overleg dan eerst met je huisarts of apotheker. Bewaar het koel, droog, afgesloten en buiten bereik van kinderen. Niet meer dan drie capsules per dag. De artisjokbladeren groeien niet op grote schaal in het Nederlandse klimaat – we betrekken ze uit mediterrane oogstketens, en de formule wordt gemengd en gecapsuleerd volgens GMP-standaarden.

Als je tot hier hebt gelezen, dankjewel. We probeerden de pagina te schrijven die we zelf zouden willen lezen voordat we geld uitgeven – geen neonbeloften, geen opgeblazen taal. Alleen een Siciliaanse distel, twaalf stille metgezellen, en een klein dagelijks ritueel dat maaltijden wat lichter kan laten vallen.

— Vitadefence